YÜKLENİYOR

Aradığınız kelimeyi yazın

A

Addison Hastalığı Nedir? Neden Olur? Nasıl Tedavi Edilir? 5/5 (3)

Addison hastalığı (aynı zamanda primer adrenal yetmezliği veya hipoadrenalizm olarak da bilinir), böbreküstü bezlerindeki nadir görülen bir rahatsızlıktır ve kan basıncını düzenlemeye yardımcı olan iki hormonun (kortizol ve aldosteron) üretimini etkiler.

Böbreküstü (Adrenal) Bezleri

Adrenal bezler, böbreklerin üstünde, karın duvarının arkasına kadar yükselen üçgen şeklinde iki adet bezdir. Her bez ayrı fonksiyonlara sahip bir iç ve dış katmana sahiptir:

  • İç alan (medulla) adrenalin hormonunu üretir ve
  • Dış katman (korteks) steroid hormonlarını ve az miktarda erkek ve kadın seks hormonlarını (testosteron ve östrojen) üretir.

Addison hastalığında genellikle her iki adrenal bezin korteksi tahrip olur. Bu durum steroid hormonlarının (kortizol ve aldosteron) üretimini bozar.

Kortizol

Kortizol, glukokortikoid adı verilen bir grup hormona aittir. Genellikle stres hormonu olarak adlandırılır, çünkü stresli durumlarda salınır ve stres kaynağı durumla başa çıkmamıza yardımcı olur. Ayrıca, aşağıdakiler de dahil olmak üzere başka birçok işlevi vardır:

  • Kan basıncını ve kalp fonksiyonunu korumak,
  • Bağışıklık sistemini baskılamak,
  • Kan şekeri seviyenizi korumak,
  • Metabolizmayı (gıdayı enerjiye dönüştüren süreç) düzenlemek.

Aldesteron

Aldosteron, mineralokortikoidler adlı bir grup hormonun parçasıdır. Vücut potasyumu atarken, böbreklere kandaki sodyumun tutulmasına yardımcı olarak vücuttaki tuz ve su dengesini korur. Böbreklerin bu işlemi düzgün yapamadığı durumlarda, kan hacmi düşer. Kan hacminin düştüğü durumlarda ise kan basıncı, yani tansiyon düşer.

Addison Hastalığının Belirtileri

Addison hastalığında ilk olarak ortaya çıkan belirtiler ve zamanla gelişen belirtiler olmak üzere 2 tür belirti seti bulunur.

İlk Ortaya Çıkan Belirtiler

Dehidrasyon, Addison hastalığının erken bir belirtisi olabilir. Bunun nedeni, vücutta tuz ve su dengesini düzenlemek için kullanılan aldosteron hormonunun bulunmamasıdır.

Addison hastalığının diğer ilk belirtileri şunlardır:

  • Yorgunluk (enerji eksikliği veya motivasyon kaybı)
  • Uyuşukluk (anormal uyuşukluk veya yorgunluk)
  • Kas Güçsüzlüğü
  • Düşük ruh hali (hafif depresyon) veya sinirlilik
  • İştahsızlık ve istenmeyen kilo kaybı
  • Düşük tansiyon (hipotansiyon)
  • Artan susuzluk
  • Tuzlu yiyecekler için aşırı istekli olma
  • Hipoglisemi (düşük kan şekeri)

Zamanla Gelişen Belirtiler

Addison hastalığının semptomları zamanla kademeli olarak gelişme eğilimindedir. Bununla birlikte, başka bir hastalık veya kaza gibi herhangi bir stres kaynağının ortaya çıkması, belirtilerin aniden kötüleşmesine neden olabilir.

Yukarıda listelenen belirtiler sıklık veya şiddetleri açısından artabilir ve aşağıdakiler gibi başka belirtilerle karşılaşabilirsiniz:

  • Postural veya ortostatik hipotansiyon (ayağa kalkarken düşük kan basıncı)
  • Baş dönmesi ve bayılma (ani, geçici bilinç kaybı)
  • Mide bulantısı
  • Kusma ve ishal
  • Karın, eklem veya sırt ağrısı
  • Kas krampları
  • Depresyona neden olabilecek kronik yorgunluk
  • Cildin kahverengimsi renk değişikliği (hiperpigmentasyon), özellikle avuçlarınızdaki kırışıklıklar, yara izleri veya parmak eklemleriniz veya dizleriniz gibi basınç noktalarında oluşan renk değişiklikleri
  • Kadınlarda azalan libido

Adrenal Kriz

Addison hastalığı tedavi edilmezse, vücuttaki kortizol ve aldosteron seviyeleri giderek azalır. Bu, semptomların giderek kötüleşmesine neden olacak ve sonunda adrenal kriz olarak bilinen bir duruma yol açacaktır. Adrenal kriz veya Addison krizi, Addison hastalığının semptomlarının çok hızlı ve ciddi bir şekilde ortaya çıkmasına verilen isimdir. Bu, yukarıdaki semptomların aşamalı olarak daha kötüye gitmesi durumunda meydana gelebilir veya önceden herhangi bir semptom olmadan da ortaya çıkabilir.

Bir adrenal kriz tıbbi bir acil durumdur. Eğer tedavi edilmezse ölümcül olabilir. Sizin veya tanıdığınız birinin Addison hastalığı varsa ve aşağıda belirtilen belirtilerden herhangi birini yaşarsanız, derhal 112’yi arayarak ambulans çağırın.

Bir adrenal krizin belirtileri şunlardır:

  • Şiddetli dehidrasyon
  • Şiddetli hipotansiyon (çok düşük tansiyon)
  • Şok (organların ve dokuların yeterli kan almaması)
  • Şiddetli kusma ve ishal
  • Aşırı kas güçsüzlüğü
  • Baş ağrısı
  • Aşırı uyku hali veya koma
  • Ölüm

Addison Hastalığının Nedenleri

Otoimmün Koşullar

Bağışıklık sisteminiz vücudunuzun enfeksiyon ve hastalıklara karşı savunmasıdır. Hastaysanız, bağışıklık sisteminiz antikorlar  (hastalık taşıyan organizmaları ve toksinleri nötralize etmek veya yok etmek için özel bir protein tipi) üretmeye başlayacaktır. Bu antikorlar hastalığın nedenine saldırır. Ancak, otoimmün bir durumunuz varsa, bağışıklık sisteminiz kendi dokularınıza ve organlarınıza saldıran antikorlar üretmeye başlar.

Bu antikorlar, adrenal korteksinizi yok etmeye başlarlarsa Addison hastalığına neden olabilir. Adrenal korteksin% 90’ı imha edilirse, adrenal bezleriniz yeterince steroid hormon yani, kortizol ve aldosteron üretemez. Bunların seviyeleri düşmeye başladığında, Addison hastalığının semptomları ortaya çıkmaya başlar.

Genetik Koşullar

Araştırmalar, belli genlere sahip olmanız durumunda, otoimmün bir hastalığa yakalanma ihtimalinizin daha yüksek olabileceğini göstermiştir. Otoimmün Addison hastalığı olan ve diğer otoimmün hastalıkları olan kişilerde de mevcut olan bir çok insanda belirli bir alel (bir parça DNA kodlaması) bulunmuştur.

Bu genin Addison hastalığının gelişimine nasıl katkı sağladığı tam olarak bilinmese de,  Addison hastalığı ve diğer otoimmün koşullar arasındaki bağı bir ölçüde belirginleştiriyor. Bu nedenle, başka bir otoimmün durumunuz varsa, Addison hastalığını bir noktada geliştirme olasılığınız daha yüksek olabilir.

Diğer Nedenler

Addison hastalığına neden olan diğer faktörlerin başında Tüberküloz (TB) hastalığı gelir. TB, çoğunlukla akciğerleri etkileyen bakteriyel bir enfeksiyondur, ancak vücudunuzun diğer bölümlerine de yayılabilir. TB adrenal bezlerinizi tahrip ederse Addison hastalığına neden olabilir.

Addison hastalığının diğer olası nedenleri arasında şunlar vardır:

  • Enfeksiyonlar: AIDS ile bağlantılı olanlar veya saçkıran kurtları gibi mantar enfeksiyonları
  • Kanama: Adrenal bezlerde meydana gelen çok ağır kanama
  • Kanser: Vücudunuzun herhangi bir yerindeki kanser hücreleri adrenal bezlere yayılması
  • Amiloidoz: Kemik iliğindeki hücrelerin ürettiği bir protein olan amiloidin, adrenal bezlerde birikmesi ve bezlere zarar vermesi
  • Adrenalektomi: Adrenal bezlerin cerrahi olarak çıkarılması, örneğin bir tümörü çıkarmak için
  • Adrenal bezlerde doğuştan gelen genetik bir kusur

Addison Hastalığının Teşhisi

Hastalığı teşhis etmek için doktorunuz öncelikle şikayetlerinizi dinleyecek ve cildinizi herhangi bir hiperpigmentasyon (cildin kahvrengimsi bir renk alması) emaresi olup olmadığını görmek için inceleyecektir. Hiperpigmentasyon özellikle dirseklerde, avuç içlerinde ve yara izlerinde görülür. Ancak, Addison hastalığının tüm vakalarında hiperpigmentasyon gerçekleşmez.

Düşük olup olmadığını görmek için tansiyonunuz da ölçülecektir. Bu ölçüm bir defa otururken ve bir defa da ayağa kalktıktan sonra yapılır. Bunun sebebi postural veya ortostatik hipertansiyonunuz (pozisyon değişikliğinde tansiyonun değişmesi) olup olmadığını anlamaktır.

Kan Testi

Doktorunuz Addison hastalığından şüpheleniyorsa kan testi ile öncelikle kortisol değerlerine bakacak ve aşağıdakilerin varlığını arayacaktır:

  • Düşük aldosteron seviyesi
  • Yüksek düzeyde adrenokortikotrofik hormon (ACTH)
  • Düşük sodyum seviyesi
  • Yüksek potasyum seviyesi
  • Düşük glikoz seviyesi

Yukarıdakilerden herhangi biri Addison hastalığının bir işareti olabilir. Eğer kortizol seviyeniz düşükse veya semptomlarınız tek başına şiddetle Addison hastalığı olduğunu gösteriyorsa, teşhisi doğrulamak için bir ACTH Stimülasyon Testi yaptırmanız gerekir. Bu teste Synacthen Testi de denir.

ACTH Stimülasyon Testi

Synacthen, adrenokortikotropik hormonun (ACTH) sentetik (insan yapımı) bir kopyasıdır. ACTH, adrenal bezlerini kortizol ve aldosteron hormonlarını serbest bırakmaya teşvik etmek için hipofiz bezi (beynin altındaki bezelye boyunda bir bez) tarafından üretilir. Synacthen tatbik edildiğinde, adrenal bezler ACTH ile aynı şekilde cevap vermeli ve kortizolü kana bırakmalıdır.

Bu testte bir kan örneği alınır ve kortizol seviyesi test edilir. Daha sonra hastanın koluna Synacthen bir enjeksiyon ile verilir ve bundan 30 dakika sonra kortizol seviyelerini ölçmek için yeniden kan alınır. Testin sonucunda, ACTH seviyesi yüksek ancak kortizol ve aldosteron seviyeleri düşük ise, bu durum genellikle Addison hastalığını doğrular.

Addison Hastalığının Tedavisi

Eğer Addison hastalığına Tüberküloz gibi başka bir hastalık neden oluyorsa, altta yatan bu hastalığın tedavi edilmesi, Addison hastalığını da tedavi edecektir.

Eğer Addison hastalığının nedeni otoimmün bir durum ise, yine o otoimmün hastalığın kontrol altına alınması ile Addison hastalığı da düzelebilir.

Bunların dışındaki nedenlerden kaynaklanan Addison hastalığı için tedavi ömür boyu sürecek sentetik hormon ilaçlarının alınmasıdır. Kortizolün yerine sentetik glukokortikoidler kullanılır. Bu genellikle hidrokortizondur. Diğer olası ilaçlar prednizolon veya deksametazondur, ancak bunlar daha az reçete edilmektedir. Aldosteron yerine fludrokortizon adlı oral mineralokortikoid dozları verilir. Doktorunuz ayrıca günlük beslenmenize fazladan tuz eklemenizi de isteyebilir, ancak yeterli miktarda fludrokortizon ilacı kullanıyorsanız bu gerekli olmamalıdır.

İlaçlarınızı düzenli olarak aldığınız müddetçe Addison hastalığının belirtileri tamamen ortadan kalkar ve dolayısıyla hayatınızı olumsuz yönde etkilemez, ömrünüzü kısaltmaz.

Tıbbi Uyarı Bileklikleri

Araba kazası gibi ciddi bir kazadan sonra vücudunuz kortizol üretmelidir. Bu, stresli bir durumla ve vücudunuzdaki ciddi yaralanmalardan kaynaklanan ilave baskılarla başa çıkmanıza yardımcı olur. Vücudunuz kortizol üretemediğinden, yerine koymak ve adrenal krizi önlemek için bir hidrokortizon enjeksiyonuna ihtiyacınız olacaktır. Tıbbi bir uyarı bileziği takıyorsanız, tıbbi durumunuz ve hangi ilaca ihtiyacınız olduğu konusunda sağlık personeli bilgilenecek ve gereğini yapacaklardır.

Yazının içeriğini faydalı buldunuz mu?

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll Up
Menü başlıklarının alt başlıklarını görmek için yanlarındaki oklara basabilirsiniz.